Założenie półnaturalnych łąk kwietnych w mieście

Założenie półnaturalnych łąk kwietnych w mieście – Projekt Koła Naukowego WNB, który dostał dofinansowanie Ministra Edukacji i Nauki w ramach programu „Studenckie koła naukowe tworzą innowacje” na okres kwiecień 2022 r. – kwiecień 2023 r.

Przedmiotem projektu jest założenie pól badawczych z fragmentami różnych typów łąk kwietnych w oparciu o półnaturalne układy fitosocjologiczne oraz lokalną pulę nasion. Poletka doświadczalne znajdują się na terenie Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy: rabaty w Ogrodzie Botanicznym UKW oraz trawnik przed budynkiem Wydziału Nauk Biologicznych, Al. Ossolińskich 12.

Łąki trwałe przede wszystkim wspomagają retencję wody i wpływają na większą bioróżnorodność w przyrodzie. Dodatkowo w mieście mają walor estetyczny, w założeniu mają być ekologiczne i ekonomiczne. Na wysianych łąkach kwietnych w miastach, w puli nasion widnieją gatunki jednoroczne, często obce, a sam skład gatunkowy nie odpowiada naturalnym układom łąk uprawnych. W rezultacie takie łąki mają trwałość sezonową.

Projekt ma na celu zbadanie, czy metody tworzenia półnaturalnych układów roślinności łąkowej, zgodnych z układami panującymi na łąkach trwałych spełnią oczekiwane efekty w warunkach miejskich - co do trwałości zakładanych łąk, przeżywalności gatunków roślin łąkowych, współegzystencji gatunków w zbiorowiskach roślinnych różnych typów łąk (łąki świeże, trzęślicowe, wilgotne, murawy ciepłolubne), a także pozwoli na wypracowanie właściwej pielęgnacji.

• próba założenia łąk kwietnych różnych typów siedlisk łąkowych w warunkach miejskich;
• porównanie metod zakładania łąk kwietnych stosowanych powszechnie w miastach, w oparciu o metodę własną, odnoszącą się do układów fitosocjologicznych panujących wśród roślinności łąkowej;
• porównanie trwałości i kształtowania się łąk kwietnych wysianych z lokalnej puli nasion roślin łąkowych (zbiór ręczny) z łąkami wysianymi mieszankami nasion dostępnych w handlu;
• próba utrzymania trwałej łąki kwietnej w oparciu o właściwy dobór gatunków, ich przeżywalność i konkurencję;
• doprowadzenie łąk kwietnych w warunkach miejskich do stanu zbliżonego półnaturalnym łąkom uprawnym;
• zwiększenie bioróżnorodności w przyrodzie miast;
• stworzenie bazy pokarmowej dla owadów;
• wymiar ekologiczny (podniesienie walorów przyrodniczych, zapobieganie suszy - retencja wody, niwelowanie wysp ciepła, pochłanianie zanieczyszczeń powietrza);
• wymiar społeczny (wyższy walor estetyczny, rekreacyjny, krajobrazowy);
• podniesienie świadomości i wiedzy o znaczeniu łąk wśród społeczności akademickiej i lokalnej;
• podniesienie kompetencji w wykonywaniu badań przez studentów.

Założono dwa stanowiska badawcze: rabaty w Ogrodzie Botanicznym UKW (50 m²) oraz trawnik przed budynkiem Wydziału Nauk Biologicznych UKW Al. Ossolińskich 12 (50 m²). Rabaty w Ogrodzie Botanicznym odchwaszczono, przekopano i częściowo wymieniono glebę. Założono 4 sektory:

• łąkę świeżą z gatunkami ciepłolubnymi;
• łąkę zmiennowilgotną (trzęślicową);
• łąkę wilgotną – tu wykopano nieckę i wyłożono dno gliną;
• łąkę kwietną – sztuczną z gotowych mieszanek nasiennych dostępnych w sprzedaży.

Roślinność porastająca trawnik na drugim stanowisku badawczym pozostała w większości bez zmian. Odchwaszczono tylko niewielkie fragmenty w celu punktowego wzbogacenia trawnika.

Nasiona były zbierane w okresie jesiennym 2021 r., planowane są kolejne wyjazdy późnym latem 2022 r., do różnych typów łąk okolicznych terenów Bydgoszczy. Pozyskane nasiona wysiano na trawniku przed budynkiem WNB oraz posadzono pojedyncze okazy gatunków roślin łąkowych różnego typu siedlisk łąkowych, pozyskanych z terenu.

Aby uzyskać efekt łąki w Ogrodzie Botanicznym, wzbogacono glebę w niewielki udział niskich traw. Na sztucznej łące kwietnej wysiano mieszanki nasion roślin łąk wieloletnich oraz gatunków jednorocznych i miododajnych w celach porównawczych. Tutaj zakupiono nasiona bez własnych zbiorów. Wysiew nastąpił metodą przyjętą za prof. Łukaszem Łuczajem ( gęstość siewu wynosiła 1,5-2 g mieszanki na 1 m² lub 0,5-1 g mieszanki zmieszanej z 2 g mieszanki traw łąkowych).

Na pozostałych typach łąk posadzono okazy roślin z okolicznych łąk doliny Noteci oraz miasta Bydgoszcz.

Pielęgnacja kiełkowania i wzrostu roślin sprowadzała się do systematycznego podlewania rabat w pierwszym roku wzrostu (w Ogrodzie Botanicznym podlewano wężem ogrodowym, na Ossolińskich konewką, wodą ze zbiornika na deszczówkę) oraz do wyrywania roślin niepożądanych oraz jesiennego podsiewu.

Koło Naukowe Wydziału Nauk Biologicznych: Ewelina Kluczyńska, Marta Wołoszyn, Mateusz Leszczyński, Klaudia Siuda, Aleksandra Gęsikowska, Michał Urbański, Dominika Żebracka, Natalia Ratnikova, Justyna Kwaśniewska, Aleksandra Krajnik, Patryk Brzozowski, Maja Tkaczyk, Monika Jakoby, Maria Pozorska, Weronika Zakaszewska, Damian Zawadzki, Igor Szczepaniak, Paulina Głazik, Natasza Szczepańska, Klaudia Bednarek

Ogród Botaniczny UKW: mgr Piotr Lipka

Katedra Biologii Środowiska WNB: mgr Ewa Wachowiak-Świtała, opiekun sekcji środowiskowej KNWNB

I Seminarium Przyrodniczych Kół Naukowych „Wektor Nauki"

VIII Ogólnopolska Sesja Studencka Kół Naukowych

IV Ogólnopolska Przyrodnicza Konferencja Naukowa „Mater naturae” – osiągnięcia, wyzwania i problemy nauk przyrodniczych

1. Założono łąki kwietne różnych typów siedlisk łąkowych w warunkach miejskich w oparciu o układy fitosocjologiczne panujące wśród roślinności łąkowej.
   Efekt: większość okazów zakwitła i wydała nasiona na obu stanowiskach badawczych.
   
   
2. Porównano metody zakładania łąk kwietnych stosowanych powszechnie w miastach, z metodą własną, opierającą się na zbiorach i wysiewie lokalnej puli nasion roślin łąkowych oraz dosadzaniu roślin z okolicznych łąk.
   Efekt: z wysiewu gotowych mieszanek łąki kwietnej w Ogrodzie Botanicznym, zakwitły gatunki jednoroczne, sporadycznie wzeszły trawy. Na trawniku przed budynkiem WNB zakwitły gatunki jednoroczne, jednakże tylko punktowo. Większość nasion nie wykiełkowała, a wolną przestrzeń zajęły gatunki ruderalne, np. włośnica zielona i palusznik krwawy.
   
   Z nasion zebranych w terenie i wysianych wiosną wzeszła głównie marchew zwyczajna. Rośliny dosadzone z łąk wilgotnych i trzęślicowych oraz świeżych wydały nasiona, nie przetrwały okazy muraw napiaskowych.
   
   Z sukcesem kwitły gatunki łąki wilgotnej i trzęślicowej, jednak zbyt mała ilość osobników, a wolny wzrost traw spowodował duże zachwaszczenie wspomnianymi gatunkami ruderalnymi oraz bluszczykiem kurdybankiem. Lepszy efekt ukazał się na Ossolinskich, gdzie wzbogacono istniejący trawnik, jednak zbyt mała ilość okazów spowodowała ekspansję gatunków ruderalnych. Jesienny wysiew powinien przynieść oczekiwany rezultat i zmianę kompozycji układów fitosocjologicznych.
   
   
3. Próba utrzymania trwałej łąki kwietnej w oparciu o właściwy dobór gatunków, ich przeżywalność i konkurencję – efekt będzie można zobaczyć w kolejnych latach.
   
   
4. Doprowadzenie łąk kwietnych w warunkach miejskich do stanu zbliżonego półnaturalnym łąkom uprawnym - efekt będzie można zobaczyć w kolejnych latach.
   
   
5. Zwiększenie bioróżnorodności i stworzenie bazy pokarmowej dla owadów.
   Efekt: Pozwolono na zakwitnięcie rodzimym gatunkom łąkowym i ruderalnym, jak i wzbogacono powierzchnie badawcze o pulę roślin okolicznych łąk na trawniku budynku WNB. Sztuczne łąki kwietne, mające w składzie gatunki ogródków wiejskich stanowiły bazę pokarmową dla zapylaczy.
   
   
6. Wymiar ekologiczny (podniesienie walorów przyrodniczych, zapobieganie suszy - retencja wody, niwelowanie wysp ciepła, pochłanianie zanieczyszczeń powietrza).
   Efekt: powyższy efekt da wieloletnia łąka trwała
   
   
7. Wymiar społeczny i edukacyjny, w tym podniesienie świadomości i wiedzy o znaczeniu łąk wśród społeczności akademickiej i lokalnej.
   Efekt: wyższy walor estetyczny i rekreacyjny uzyskano tylko na łące kwietnej z gotowych mieszanek. Rośliny te jednak są głównie mieszkańcami ogródków wiejskich, a nie rosną na półnaturalnych łąkach. Efekt krajobrazowy „prawdziwych” łąk, skład gatunkowy roślin różnych typów siedlisk zobaczymy w kolejnych latach. Fragmenty różnych łąk mogą pełnić rolę edukacyjną dla studentów i zwiedzających Ogród Botaniczny przechodniów.
   
   
8. Podniesienie kompetencji w wykonywaniu badań przez studentów.
   Efekt: Studenci zaangażowani w projekt nauczyli się tworzenia metodyki botanicznych prac doświadczalnych w terenie, potrafią wyciągać wnioski z efektów badań, potrafią analizować błędy lub pozytywne aspekty w prowadzeniu badań. Dostrzegli trud prac związanych z systematycznością prowadzenia prac pielęgnacyjnych oraz planowania i realizacji prac terenowych.

Dofinansowano przez Ministra Edukacji i Nauki ze środków z budżetu państwa w ramach programu „Studenckie koła naukowe tworzą innowacje” na okres marzec 2022 r. – marzec 2023 r.